Genetic Engineering and Biosafety Journal

fa تحلیل فقهی و حقوقی مسئولیت مدنی شرکت‌های اصلاح ژنتیک در کاربرد فناوری CRISPR Jurisprudential and Legal Analysis of Civil Liability of Genetic Modification Companies in the Application of CRISPR Technology تخصصی متفرقه Divers پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">مسئولیت مدنی شرکت‌های فعال در حوزه اصلاح ژنتیک، به‌ویژه در کاربرد فناوری کریسپر (CRISPR) در زمینه سلول‌های زایا و جنین انسانی، از آن جهت اهمیت دارد که برخی تغییرات ایجادشده در سطح ژنوم ممکن است دارای آثار پایدار بوده و ارزیابی پیامدهای احتمالی آنها نیازمند بررسی‌های دقیق علمی و حقوقی باشد. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه‌ای، مبانی و ارکان این مسئولیت را از منظر فقه امامیه و حقوق ایران بررسی می‌کند و در پی پاسخ به این پرسش است که آیا قواعد عمومی مسئولیت مدنی ظرفیت پاسخگویی به خسارات احتمالی ناشی از کاربرد این فناوری را دارند. یافته‌ها نشان می‌دهد ویژگی‌های خاص مداخلات ژنتیکی، از جمله پیچیدگی فرایندهای زیستی، امکان بروز آثار در بازه‌های زمانی متفاوت و ضرورت توجه به آثار بالقوه قابل انتقال به نسل‌های آینده، بررسی رابطه سببیت و تعیین حدود مسئولیت را با چالش‌هایی مواجه می‌سازد. در مقابل، قواعد فقهی لاضرر، اتلاف و تسبیب هریک در قلمرو مشخصی ظرفیت تحلیل مسئولیت را دارند و تسبیب می‌تواند در مواردی که شرکت از طریق طراحی نامناسب، نظارت ناکافی یا ارائه اطلاعات ناقص در ایجاد زمینه ورود زیان نقش داشته است، مبنای مناسبی برای بررسی مسئولیت باشد. نوآوری پژوهش در تفکیک قلمرو کاربرد این قواعد و پیشنهاد الگویی چندلایه است که بر اساس آن، مداخلات درمانی در سلول‌های بدنی می‌تواند عمدتاً در چارچوب مسئولیت مبتنی بر تقصیر بررسی شود و در خصوص مداخلات زایا و جنینی، با توجه به ویژگی‌های خاص این حوزه، امکان بهره‌گیری از سازوکارهای تعدیل بار اثبات یا مسئولیت محض مورد توجه قرار گیرد؛ با این تأکید که احراز زیان و رابطه سببیت در هر دو حالت ضروری است. بر این اساس، تدوین مقررات تخصصی و متناسب با ویژگی‌های فناوری‌های نوین ژنتیکی، می‌تواند زمینه استفاده مسئولانه و ایمن‌تر از این فناوری‌ها را فراهم سازد.  </div> <div style="text-align: justify;"> <div style="border-bottom:solid #4f81bd 1.0pt; padding:0in 0in 4.0pt 0in">The civil liability of companies engaged in genetic modification, particularly in relation to the application of CRISPR technology to germline cells and human embryos, has gained importance due to the potential persistence of some genomic alterations and the need for careful scientific and legal assessment of their possible consequences. This study, employing a descriptive-analytical method based on library research, examines the foundations and elements of such liability from the perspectives of Imami jurisprudence and Iranian law, seeking to determine whether the general rules of civil liability are capable of addressing potential harms arising from the application of this technology. The findings indicate that the specific characteristics of genetic interventions, including the complexity of biological processes, the possibility of effects emerging over different time periods, and the need to consider potential intergenerational consequences, create challenges in establishing causation and determining the scope of liability. In contrast, the jurisprudential principles of lā ḍarar, itlāf, and tasbīb each provide a basis for analyzing liability within their specific domains. Among them, tasbīb may provide an appropriate basis for examining liability in cases where a company contributes to the creation of harmful conditions through defective design, inadequate supervision, or incomplete disclosure of relevant information. The novelty of this study lies in distinguishing the scope of application of these principles and proposing a multi-layered framework according to which therapeutic interventions in somatic cells may generally be assessed within a fault-based liability framework, while germline and embryonic interventions, considering their specific characteristics, may require mechanisms such as a modified burden of proof or, in limited cases, strict liability. In both situations, however, establishing harm and causation remains necessary. Accordingly, the development of specialized regulations consistent with the characteristics of emerging genetic technologies can contribute to their more responsible and safer application. </div> </div>   اصلاح ژنتیک, حقوق ایران, فقه امامیه, فناوری CRISPR, مسئولیت مدنی. Civil liability, CRISPR technology, Gene Editing, Imami jurisprudence, Iranian law. 298 317 http://gebsj.ir/browse.php?a_code=A-10-550-1&slc_lang=fa&sid=1 Mahdi Kohansal مهدی کهنسال mahdi.kohansal@imamreza.ac.ir 10031947532846006420 0009-0009-3400-8813 Yes Law Department, Imam Reza International University, Mashhad, Iran گروه حقوق، دانشگاه بین المللی امام رضا (ع)، مشهد، ایران. Mohammad-Hassan Emamverdy محمدحسن امام وردی emamverdy@imamreza.ac.ir 10031947532846006421 000000033252328X No Law Department, Imam Reza International University, Mashhad, Iran گروه حقوق، دانشگاه بین المللی امام رضا (ع)، مشهد، ایران.